Ο δεύτερος τρόπος είναι να κοιτάξεις αυτούς που βρίσκονται έξω απ’ τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Στα σχολεία και στις πλατείες, στα χωράφια και τις αποθήκες, στα λεωφορεία και στα βλέμματα που κοιτούν τα ενοικιαστήρια. Τους μετανάστες και τους ντόπιους.

Υπάρχουν διάφοροι ντόπιοι σ’ αυτή την κοινωνία, που μπορεί να μην έχουν κάποια θεσμική θέση, αλλά δεν έχουν κανένα απολύτως πρόβλημα με τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και την ουσιαστική απαγόρευση των μεταναστών. Δεν είναι λίγοι. (Κι αν κάποιες φορές φαίνονται να “αντιδρούν”, όπως στις περιπτώσεις των πρόσφατων επιτάξεων, σίγουρα δεν είναι για λόγους «ανθρωπιστικούς», είναι απλά γιατί έκριναν πως τα οικονομικά οφέλη και οι πρόσοδοι δεν ήταν ικανοποιητικά). Ένα σημαντικό κομμάτι αυτής της κοινωνίας, εδώ και χρόνια, δηλώνει σε διάφορους τόνους και με διάφορους τρόπους ότι η ελλάδα χωράει μια χαρά δεκαπέντε εκατομμύρια τουρίστες – και θα ήθελε άλλους τόσους – αλλά δεν χωράει μερικές χιλιάδες μετανάστες. Εμείς λέμε πως αυτό το κοινωνικό κομμάτι, τις περισσότερες φορές τουλάχιστον, δεν είναι παραπλανημένο.

Έχουμε συναντήσει διάφορους απ’ αυτούς στις δουλειές μας. Συχνά είναι αφεντικά. Γουστάρουν οι μετανάστες να παραμένουν χωρίς χαρτιά για να παραμένουν «μαύροι» και εκμεταλλεύσιμοι πέρα από κάθε νομικό πλαίσιο.  Το εκτιμούν ιδιαίτερα, επίσης, όταν οι ντόπιοι που δουλεύουν στις ίδιες δουλειές αναπαράγουν ρατσιστικές μαλακίες. Αυτό υποτιμά περαιτέρω την εργασία των μεταναστών και κάνει τους έλληνες εργάτες να αισθάνονται ότι μοιράζονται έναν κοινό κώδικα με το αγαπημένο τους αφεντικό, την ίδια στιγμή που και η δική τους εργασία υποτιμάται μεσοπρόθεσμα. Φαίνεται οριακά μαγικό. Κι όμως, το έχουνε φωνάξει, δεκαετίες τώρα, σε διάφορες γωνιές του πλανήτη. Και ισχύει ακόμα, κάθε γαμημένη φορά, από τις υπόγειες αποθήκες του κέντρου μέχρι τα χωράφια της Μανωλάδας και τις λάτζες των φαγάδικων του κέντρου: ο ρατσισμός ρίχνει τα μεροκάματα.

Έχουμε συναντήσει διάφορους απ’ αυτούς και είναι διευθυντές ή γονείς σε σχολεία των γειτονιών της αθήνας, Τους αρέσει να ξεφωνίζουν ότι τα παιδιά των προσφύγων θα μπλοκάρουν την πνευματική σταδιοδρομία των ντόπιων μαθητών. Εννοείται πως ποτέ τους δεν θα αγωνιστούν συλλογικά για την αναβάθμιση των συνθηκών της εκπαίδευσης, ούτε καν του ίδιου του σχολείου των παιδιών τους, αλλά είναι πολύ έτοιμοι να εμποδίσουν μαχητικά την ισότιμη συμμετοχή νεαρών μεταναστών σ’ αυτή. Κι όλα αυτά στην ηρωική τους προσπάθεια να διασφαλίσουν ότι τα καμάρια τους θα καταντήσουν το ίδιο μικρόψυχα και κομπλεξικά με τους ίδιους.

Τους έχουμε δει σαν ιδιοκτήτες διαμερισμάτων. Είναι αυτοί που κλείνουν το τηλέφωνο όταν στην άλλη άκρη της γραμμής ακούνε σπαστά ελληνικά, γιατί «αυτοί δεν έχουν σταθερές δουλειές, δεν είναι αξιόπιστοι» και γιατί χαλάει – υποτίθεται – η εικόνα της γειτονιάς άμα κυκλοφορούνε πολλοί τέτοιοι στην περιοχή, «θα πέσει η αξία γης και μας χαλάει, εδώ ποντάρουμε στην ανάπτυξη». Είναι οι ίδιοι που, τα τελευταία χρόνια, μας παίρνουν τηλέφωνο και ζητάνε να ανεβάσουν το ενοίκιο, γιατί «έχει χαμός με το airbnb και πρέπει να καβαλήσουν το κύμα της ευκαιρίας».

Τους έχουμε δει, τους έχουμε συναντήσει. Σαν κοινωνικό κομμάτι – το ξαναλέμε – δεν είναι ούτε παραπλανημένο, ούτε καινούριο. Είναι ρατσιστές και κανίβαλοι και λένε αυτά που (θέλουν να) κάνουν.
Το ξέρουμε, όχι μόνο απ’ τον τρόπο που κοιτάζουν τους μετανάστες, αλλά κι απ’ τον τρόπο που κοιτάζουν κι εμάς. Μπορεί να λένε χίλιες διαφορετικές μαλακίες, αλλά πάντα σημαδεύουν την εργατική τάξη.  Δείχνουν τους μετανάστες για ξεχάσουμε ότι σημαδεύουν όλους μας.

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, το να σταθούμε προσωπικά και συλλογικά, καθημερινά και οργανωμένα στο πλευρό των μεταναστών, δεν είναι ένα ζήτημα «ηθικής» πολυτέλειας. Είναι αναγκαία συνθήκη για να μπορέσουμε να δούμε τις ανάγκες, τις επιθυμίες και τους εχθρούς μας, απαλλαγμένοι απ’ τους παραμορφωτικούς φακούς των αφεντικών μας. Είναι μια αναγκαία συνθήκη για να μπορέσουμε να σταθούμε συλλογικά απέναντι στον φόβο και την ξεφτίλα.

+φώτο από το μοίρασμα – αφισοκόλληση στο κέντρο της Αθήνας, Σάββατο 15/2